Jacek Malczewski "Aniołowie z Tobiaszem"

Kim są aniołowie

Anioł to zgodnie z definicją teologiczną, istota stworzona przez Boga, osobowa choć niematerialna, rozumna i posiadającą wolną wolę. Anioł to w potocznym rozumieniu posłaniec Boży. Przyjmujemy, że aniołowie zostali stworzeni przed człowiekiem. Jedynym dogmatem dotyczącym aniołów jest ich całkowita zależność od Boga (IV Sobór Laterański 1215r. i I Sobór Watykański 1870r.).

Pismo św. nie pozwala wyciągać wniosków na temat podziału i hierarchii wśród aniołów. Archanioł Rafał mówi do Tobiasza: "Ja jestem Rafał, jeden z siedmiu aniołów, którzy stoją w pogotowiu i wchodzą przed majestat Pański" (Tb 12,14). Znamy imiona jeszcze dwóch archaniołów: Gabriel i Michał. Są także Serafini czyli "płonący". W Księdze proroka Izajasza czytamy: "Serafiny stały ponad Nim (...) I wołał jeden do drugiego: Święty, Święty, Święty jest Pan Zastępów. Cała ziemia pełna jest Jego chwały" (Iz 6,2). Cheruby "Bóg umieścił na wschód od ogrodu Eden (...) aby strzec drogi do drzewa życia" (Rdz 3,24). Cheruby to także aniołowie noszący Boga: "Lecąc, cwałował na cherubie" (2Sm 22,11). Ich wizerunki zdobiły Arkę Przymierza.

Wygląd aniołów

Aniołowie w Starym Testamencie

Andrea del Verrocchio "Archanioł Rafał"

Posłańcy Boga. W Księdze Rodzaju Pan Bóg mówi do Mojżesza: "Oto ja posyłam anioła przed tobą, aby cię strzegł w czasie twojej drogi i doprowadził cię do miejsca, które ci wyznaczyłem. Szanuj go i słuchaj jego głosu. Nie sprzeciwiaj mu się w niczym, gdyż nie przebaczy waszych przewinień, bo imię moje jest w nim. Jeśli będziesz wiernie słuchał jego głosu i wykonywał to wszystko, co ci polecam, będę nieprzyjacielem twoich nieprzyjaciół i będę odnosił się wrogo do odnoszących się wrogo do ciebie. Mój anioł poprzedzi cię" (Wj 23,20). Jakby na potwierdzenie tego archanioł Rafał zwraca się do Tobiasza: "Gdy byłem z wami to nie byłem dzięki mojej życzliwości, lecz z woli Boga.(...) Oto ja wstępuję do Tego, który mnie posłał" (Tb 12,17).

Wypełniający wolę Bożą. Gotowe wypełniać rozkazy Boga anioły wiele razy pojawiają się na stronach Starego Testamentu. Za ich pośrednictwem Pan Bóg poi "i ujrzała studnię z wodą; a ona [Hagar] poszła i napełniła bukłak wodą i dała chłopcu pić" (Rdz 21,19) i karmi swój lud "Oto ześlę wam chleb z nieba, jak deszcz" (Wj 16,4), nawet przez wiele lat: "Izraelici jedli mannę przez czterdzieści lat" (Wj 16,35).

Obrońcy ludzi. Anioły występują w obronie ludzi. "Mój Bóg posłał swego anioła i on zamknął paszcze lwom; nie wyrządziły mi one krzywdy" (Dn 6,23)- mówi prorok Daniel uwięziony w jaskini pełnej lwów. Szadrak, Meszak, Abed-Nego zostali wrzuceni do pieca za to, że nie oddali pokłonu królowi: "Jednak anioł Pański zstąpił do pieca wraz z Azariaszem i jego towarzyszami i usunął płomień ognia z pieca, sprowadzając do środka pieca jakby orzeźwiający powiew wiatru, tak, że ogień nie dosięgnął ich wcale" (Dn 3,47). Anioły strzegą i prowadzą Mojżesza i Izraelitów: "Anioł Boży, który szedł na przedzie wojsk izraelskich, zmienił miejsce i szedł na ich tyłach. Słup obłoku również przeszedł z przodu i zajął ich tyły, stając między wojskiem egipskim a wojskiem izraelskim. I [tam] był obłok ciemnością, [tu zaś] oświecał noc" (Wj 14,19). Obrona aniołów przybiera także formę czynną: "Gdy rozgorzała zażarta walka, przeciwnikom ukazało się z nieba pięciu wspaniałych mężów na koniach ze złotymi uzdami, którzy stanęli na czele Żydów"(2Mch10,29).

Niszczyciele. Są także aniołowie niszczyciele: "Anioł wyciągnął już rękę nad Jerozolimą, by ją wyniszczyć; wtedy Pan ulitował się nad nieszczęściem i rzekł do anioła, niszczyciela ludności: Wystarczy! Cofnij rękę!"(2 Sm 24,16).

Doradcy. Na polecenie Boga anioły udzielają rad: "Wtedy Anioł Pański rzekł do niej: Wróć do twej pani i pokornie poddaj się pod jej władzę"(Rdz 16,9), "I rzekł do niego Anioł Pański: Ja jestem tym, który przyszedł, aby ci bronić przejazdu, albowiem droga twoja jest przeciwna mojej woli"(Lb 22,32). Archanioł Rafał podaje Tobiaszowi sposób w jaki może uzdrowić swojego ojca: "Potrzyj żółcią ryby jego oczy, a lekarstwo wygryzie i ściągnie bielmo z jego oczu"(Tb 11,8).

"Anioły pocieszają Jezusa na pustyni"

Aniołowie w Nowym Testamencie.

Opiekunowie Świętej Rodziny. W Nowym Testamencie pojawianie się aniołów ma związek z Jezusem. Anioły towarzyszą Chrystusowi lub potwierdzają prawdę o historii zbawienia W scenie zwiastowania archanioł Gabriel mówi do Maryi: "Bądź pozdrowiona, łaski pełna, Pan z Tobą (...) Oto poczniesz i porodzisz Syna, któremu nadasz imię Jezus. Będzie On wielki i zostanie nazwany Synem Najwyższego " (Łk 1,26). Gdy św. Józef chce oddalić Maryję anioł ukazuje mu się we śnie i radzi: "Józefie, synu Dawida, nie bój się wziąć do siebie Maryi, twej małżonki; albowiem z Ducha św. jest to, co się w Niej poczęło"(Mt 2,20). Po narodzeniu Chrystusa anioł zjawia się pastuszkom i mówi do nich: "Nie bójcie się! Oto zwiastuję wam radość wielką (...)dziś bowiem w mieście Dawida narodził się wam Zbawiciel, którym jest Mesjasz Pan" (Łk 2,10). Opieki anioła doświadcza Święta Rodzina. Gdy Herod planuje zgładzić nowonarodzonego Jezusa anioł ponownie ukazuje się św. Józefowi we śnie i nakazuje: "Wstań, weź Dziecię i Jego Matkę i uchodź do Egiptu; pozostań tam, aż ci powiem" (Mt 2,13), a gdy Herod umiera zaleca powrót: "Wstań, weź Dziecię i Jego Matkę i idź do ziemi Izraela, bo już umarli ci, którzy czyhali na życie Dziecięcia"(Mt 2,19). Potem jeszcze raz anioł pokieruje Świętą Rodzina polecając osiąść w okolicach Galilei (Mt2,22).

Jezus o aniołach. W czasie nauczania sam Jezus kilkakrotnie wspomina o aniołach. Potwierdza, że podobnie jak kobieta cieszy się ze znalezienia drahmy, tak "radość nastaje wśród aniołów Bożych z powodu jednego grzesznika, który się nawraca" (Łk 15,10). Tłumaczy, że tak jak chwast zostanie usunięty w czasie żniwa, tak "Syn Człowieczy pośle aniołów swoich: ci zbiorą z Jego królestwa wszystkie zgorszenia oraz tych, którzy dopuszczają się nieprawości, i wrzucA ich w piec rozpalony" (Mt 13,41)

Henri Decaisne "Anioł Stróż"

Aniołowie Stróże. Chrystus wypowiada też słowa, które pozwalają nam wierzyć, że każdy człowiek ma swojego anioła stróża: "Baczcie, żebyście nie gardzili żadnym z tych małych; albowiem powiadam wam: Aniołowie ich w niebie wpatrują się zawsze w oblicze Ojca mojego, który jest w niebie" (Mt 18,10).

Przy Jezusie. Aniołowie towarzyszą Jezusowi po kuszeniu na pustyni "a oto przystąpili aniołowie i usługiwali Mu" (Mt 4,11). Również podczas modlitwy w Ogrójcu "ukazał Mu się anioł z nieba i pokrzepiał Go" (Łk 22,43). W scenie pojmania Jezus mówi do ucznia, który chcąc Go bronić obcina ucho żołnierzowi : "Czy myślisz, że nie mógłbym poprosić Ojca mojego, a zaraz wystawiłby Mi więcej niż dwanaście zastępów aniołów?"(Mt 26,53). Po śmierci Chrystusa anioły potwierdzają prawdę o zmartwychwstaniu i ponownym Jego przyjściu. Najpierw anioł ukazuje się niewiastom przy grobie: "wiem, że szukacie Jezusa Ukrzyżowanego. Nie ma go tu, bo zmartwychwstał, jak zapowiedział" (Mt 28,2). Potem spotykamy anioły pośród apostołów w czasie wniebowstąpienia Jezusa: "Kiedy jeszcze wpatrywali się w Niego, jak wstępował do nieba, przystąpili do nich dwaj mężowie w białych szatach. I rzekli: Mężowie z Galilei dlaczego stoicie i wpatrujecie się w niebo? Ten Jezus, wzięty od was do nieba, przyjdzie tak samo, jak widzieliście Go wstępującego do nieba" (Dz 1,10).

Prowadzący apostołów. Po śmierci Jezusa aniołowie pozostają przy apostołach. Doradzają im jaką drogą mają iść, aby szerzyć Słowo Boże: "Wstań i pójdź około południa na drogę, która prowadzi z Jerozolimy do Gazy: jest ona pusta - powiedział anioł Pański do Filipa"(Dz 8,26). Posłuchawszy go Filip spotyka i nawraca etiopskiego dworzanina. Gdy święty Paweł, jako więzień, wraca statkiem do Rzymu okręt zostaje rozbity. Apostoł mówi do załogi: "Tej nocy ukazał mi się anioł Boga, do którego należę i któremu służę, i powiedział: Nie bój się, Pawle, musisz stanąć przed cezarem, a Bóg podarował ci wszystkich, którzy płyną razem z tobą"(Dz 27,23). Głoszący naukę Chrystusa apostołowie zostają wtrąceni do więzienia, "Ale w nocy anioł Pański otworzył bramy więzienia i wyprowadziwszy ich, powiedział: Idźcie i głoście w świątyni ludowi wszystkie słowa o tym życiu"(Dz 5,18).

Murillo "Anioł ratuje Piotra"

Znamy też scenę uwolnienia św. Piotra: "Wtem zjawił się anioł Pański i światłość zajaśniała w celi. Trąciwszy Piotra w bok, obudził go i powiedział: Wstań szybko! Równocześnie z rąk [Piotra] opadły kajdany (...) Narzuć płaszcz i chodź za mną!(...) Minęli pierwszą i drugą straż i doszli do żelaznej bramy prowadzącej do miasta. Ta otwarła się sama przed nimi." (Dz 12,7).

Sąd Ostateczny. W ostatniej księdze Nowego Testamentu-Apokalipsie św. Jana przewija się wiele postaci aniołów. Ich atrybuty i działania mają charakter symboliczny. Wiemy jednak z nauki Chrystusa, że "Tak będzie przy końcu świata: wyjdą aniołowie, wyłączą złych spośród sprawiedliwych i wrzucą ich w piec rozpalony" (Mt 13,49) i "Kto się przyzna do Mnie wobec ludzi, przyzna się i Syn Człowieczy do niego wobec aniołów Bożych; a kto się Mnie wyprze wobec ludzi, tego wyprę się i Ja wobec aniołów Bożych " (Łk 12,8). Wiemy także, że szatan zostanie ostatecznie pokonany: "I nastąpiła walka w niebie: Michał i jego aniołowie mieli walczyć ze Smokiem" (Ap 12,7).

Wdzięczność ludzi wobec aniołów

W Piśmie Świętym znajdujemy dowody zaufania i wdzięczności ludzi wobec aniołów. Starszy Tobiasz mówi do zatroskanej o losy syna żony: "Nie martw się i nie lękaj o niego, siostro! Towarzyszy mu bowiem dobry anioł, więc będzie miał szczęśliwą podróż i wróci zdrowy"(Tb5,22). W Księdze Psalmów czytamy: "Niedola nie przystąpi do ciebie, a plaga się nie przybliży do twego namiotu, bo swoim aniołom nakazał w tej sprawie, aby cię strzegli na wszystkich twych drogach. Na rękach będą cię nosili, abyś nie uraził swej stopy o kamień. Będziesz stąpał po wężach i żmijach, a lwa i smoka będziesz mógł podeptać" (Ps 91,11). Same anioły nakazują jednak kierować swoją wdzięczność do Boga. Archanioł Rafał mówi do Tobiasza i jego żony: "Uwielbiajcie Boga po wszystkie wieki! (...) Jego uwielbiajcie po wszystkie dni. Jemu śpiewajcie hymny" (Tb 12,17). Chciejmy więc wierzyć, że: "Anioł Pana zakłada obóz warowny wokół bojących się Jego i niesie im ocalenie" (Ps 34,8).